ပူျပင္းေသာ အခ်ိန္မ်ားတြင္ ကိုယ္ခႏၶာ ေအးျမေစရန္ အတြက္ ႏွလံုးႏွင့္ ေသြးေၾကာစနစ္မ်ားသည္ သဘာ၀အေလ်ာက္ ပို၍ အားစိုက္၍ အလုပ္လုပ္သည္။ ယင္းသို႔ ႏွလံုး ပိုအလုပ္လုပ္ရမႈေၾကာင့္ ပင္ကိုက ႏွလံုးအားနည္းသူ ႏွလံုးေရာဂါ ႐ွိသူမ်ားအတြက္ ႏွလံုးထိခိုက္တတ္သည္။ ထို႔အတူ အပူဒဏ္ေၾကာင့္ ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ျခင္း၊ အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္း ေရာဂါမ်ားလည္း ပိုမိုျဖစ္ပြားတတ္သည္။ အပူလိႈင္းေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈသည္ ကမၻာေပၚတြင္ တစ္ႏွစ္ထက္တစ္ႏွစ္ တိုးပြားလာေနသည္။ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္က အေမရိကန္ ရွိကာဂိုျမိဳ႕တြင္ အပူလြန္ကဲမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ႏွလံုးေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ၅၁၄ ဦးေသဆံုးခဲ့သည္။
ျမင့္မားေသာ အပူခ်ိန္တြင္ ေျမျပင္ႏွင့္နီးကပ္ေနေသာ ေလထုအလႊာရွိ အိုဇုန္းဓာတ္ပမာဏ တိုးျမင့္လာသည္။ ေလထု အေပၚပိုင္းရွိ အိုဇုန္းတို႔သည္ အာကာသထဲမွ အႏၲရာယ္ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္မ်ားကို ေျမျပင္ေပၚ က်မလာေအာင္ တားဆီးေပးေသာ္လည္း ေျမျပင္၀န္းက်င္ ေလထုတြင္းရွိ အိုဇုန္းတို႔သည္မူ လူ႔က်န္းမာေရးကို ထိခိုက္ေစသည္။ အိုဇုန္းေၾကာင့္ အဆုပ္တစ္သွ်ဴးမ်ား ပ်က္စီးျခင္း၊ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း၊ ပ်ဳိ႕အန္ျခင္း၊ ပန္းနာရင္က်ပ္ႏွင့္ အဆုပ္ေရာဂါမ်ားကို ျဖစ္ေစတတ္သည္။ တိုင္းတာခ်က္မ်ားအရ ၄ ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုက္ အပူခ်ိန္တက္တိုင္း ေျမျပင္ႏွင့္နီးကပ္ေနေသာ ေလထုအလႊာ႐ွိ အိုဇုန္းပမာဏ ၅ ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔ ပိုလာသည္။
ပူေႏြးလာေနေသာ ကမၻာ၏ အျခားေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ဳိးမ်ားအနက္ တစ္ခုမွာ အပူပိုင္းေဒသေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမ်ားသည္ ပင္ရင္းေဒသတြင္ပင္ အေရအတြက္တိုးျမင့္လာျခင္း ျဖစ္သည္။ ဥပမာ ငွက္ဖ်ားေရာဂါပိုး သယ္ေဆာင္သည့္ အႏိုဖလီးစ္ျခင္တို႔သည္ ပင္ရင္းအပူပိုင္းေဒသတြင္ အေရအတြက္ ေပါမ်ားလာသည့္အျပင္ ျခင္ကိုက္ႏႈန္းလည္း ျမင့္လာသည္။
ျခင္အပါအ၀င္ သတၱ၀ါမ်ားႏွင့္ ပိုးမႊားမ်ားသည္ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈႏွင့္ ပတ္၀န္းက်င္အေျခအေနကို လိုက္၍ အေနအထိုင္ အျပဳအမူသာမက ေနရင္းေဒသပါ လိုက္ေျပာင္းတတ္ရာ အပူပိုင္းေဒသတြင္သာ ေပါက္ပြား႐ွင္သန္ေသာ ကူးစက္ေရာဂါပိုး သယ္ေဆာင္သည့္ သတၱ၀ါႏွင္႔ပိုးမႊားမ်ားသည္ ယခင္ကထက္ ပိုမိုပူေႏြးလာေသာ သမပိုင္းေဒသသို႔တိုင္ ေရႊ႕ေျပာင္း နယ္ခ်ဲ႕လာေနၾကသည္။ အႏိုဖလီးစ္ျခင္တို႔၏ နယ္ခ်ဲ႕လာေနမႈေၾကာင္႔ အေမရိကန္ျပည္တြင္ဆိုလွ်င္ ေျမာက္ပိုင္း က်သည့္ မစ္ရွီဂန္ႏွင့္ နယူးေယာက္ျပည္နယ္တို႔အထိ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ ေရာက္႐ွိျဖစ္ပြားေနသည္။ ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲမႈဆိုင္ရာ အစိုးရမ်ားၾကား ဆက္သြယ္ညွိႏိႈင္းေရးအဖြဲ႕ (အိုင္ပီစီစီ)၏အဆိုအရ ကမၻာ့လူဦးေရ၏ ၆၅ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ စြဲကပ္ႏိုင္သည့္ အေနအထားတြင္ ႐ွိေနသည္။ ငွက္ဖ်ားေဆး ကလို႐ိုကြင္းတို႔ ေဆးမတိုးေတာ့ဟူေသာ သတင္းမ်ား ထြက္ေပၚေနခ်ိန္တြင္ အထက္ပါသတင္းသည္ စိုးရိမ္ဖြယ္ရာပင္ ျဖစ္သည္။
ျခင္တို႔သယ္ေဆာင္ေသာ အျခားေရာဂါတစ္မ်ဳိး ျဖစ္သည့္ အေနာက္ႏိုင္းလ္ဗိုင္းရပ္ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ အဖ်ားေရာဂါသည္ လြန္ခဲ့ေသာ ၇ ႏွစ္ခန္႔ကအထိ ေျမာက္အေမရိကတိုက္တြင္ မျဖစ္ပြားေသာ္လည္း ယခုအခါ အဆိုပါေဒသတြင္ ယင္းေရာဂါေၾကာင့္ လူ ၁၀၀၀ နီးပါးေသဆံုးခဲ့ျပီ ျဖစ္သည္။
အထက္ပါေရာဂါမ်ား ျပန္႔ပြားသည့္ နည္းအတိုင္း ျခင္ ယင္ ၾကြက္ ပိုးဟပ္စသည္တို႔ေၾကာင့္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမ်ား သမပိုင္းေဒသမ်ားတြင္ တစ္ခ်ိ္န္ထက္တစ္ခ်ိန္ ပိုလာေနသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးသည္ ေအးဒီးစ္ျခင္ကိုက္၍ ျဖစ္ပြားသည္။ ယင္းျခင္၏ ဥႏွင့္ အေကာင္ေပါက္မ်ားသည္ အေအးလြန္ကဲေသာ ေဒသမ်ားတြင္ မ႐ွင္သန္ႏိုင္သျဖင့္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးသည္ အပူပိုင္းေဒသ၊ သမပိုင္းႏွင့္ အပူပိုင္းစပ္ၾကား ေဒသမ်ားတြင္သာ ျဖစ္ႏိုင္သည္။ အေမရိကန္ပတ္၀န္းက်င္ကာကြယ္ေရး ေအဂ်င္စီ၏ ေလ့လာခ်က္က ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါသယ္ေသာ ျခင္မ်ားသည္ အပူခ်ိန္တက္လာေနေသာ သမပိုင္းေဒသမ်ားဆီသို႔ ဦးတည္ကာ အေမရိကန္ျပည္တြင္ ႐ွီကာဂို၊ ဥေရာပတိုက္တြင္ နယ္သာလန္ႏွင့္ ေတာင္အေမရိကတိုက္တြင္ အင္းဒီးစ္ေတာင္တန္းမ်ားအထိ ယင္းျခင္မ်ား ေရာက္ေနသည္။
ပလိပ္ေရာဂါကို ျဖစ္ေစေသာ ဘက္တီးရီးယား စြဲကပ္ေနေသာ ၾကြက္တို႔ေၾကာင့္ ပလိပ္ေရာဂါ ျပန္႔ပြားသည္။ ေလထု အပူခ်ိန္ ၁ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္တိုးတိုင္း ပလိပ္ေရာဂါ ျဖစ္ပြားႏိုင္မႈ ၅၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ျမင့္လာသည္ဟု ေလ့လာခ်က္တစ္ရပ္က ေဖာ္ျပသည္။ စိုစြတ္ေသာ ရာသီဥတုက ၾကြက္ႏွင့္ အျခားပိုးမႊားမ်ားအတြက္ အစာ႐ွာရရန္ ေပါက္ပြားၾကီးျပင္းရန္ လြယ္ကူသျဖင့္ အေမရိကန္ျပည္ နယူးမကၠဆီကို ျပည္နယ္တြင္ ေဆာင္းတြင္းႏွင့္ ေႏြဦးရာသီ စိုစြတ္မႈ လြန္ကဲစဥ္က ပလိပ္ေရာဂါျဖစ္ႏႈန္း ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ် တိုးတက္ခဲ့သည္။
၀မ္းေရာဂါသည္ မသန္႔ရွင္းေသာ ေရႏွင့္အစာတို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားသည္။ ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕က ပူေႏြးလာေသာ ပင္လယ္ေရျပင္၊ ပင္လယ္ေရျပင္ျမင့္တက္မႈ၊ အယ္လ္နီညိဳ ျဖစ္ရပ္တို႔ႏွင့္ ၀မ္းေရာဂါ ပိုမိုျဖစ္ပြားလာမႈတို႔ ဆက္စပ္ေနသည္ဟု ေၾကျငာထားသည္။ အေမရိကန္ ပတ္၀န္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရးအဖြဲ႕ကလည္း အယ္လ္ဂ်ီေခၚ အပင္ငယ္မ်ား ေရတြင္ ေပါက္ပြား ျပန္႔ႏွံ႔မႈသည္ ပူေႏြးေသာ ေရျပင္တြင္ မ်ားျပားလာေနျပီး ယင္းတို႔ႏွင့္အတူ ၀မ္းေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈလည္း ပိုလာႏိုင္သည္ဟု ဆိုသည္။
ကမၻာ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႕၏ ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ၂၀၀၀ ျပည့္ႏွစ္က တစ္ကမၻာလံုး၏ ၀မ္းေလွ်ာေရာဂါေၾကာင္႔ ေသဆံုး မႈမ်ား၏ ၂ ဒသမ ၄ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈေၾကာင္႔ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုသည္။ အျခားေလ့လာခ်က္တစ္ရပ္က ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈေၾကာင့္ ႏွစ္စဥ္ လူ ၁၅၀၀၀၀ ေသဆံုးျပီး ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ ၅ သန္းခန္႔ ရွိေၾကာင္း ေဖာ္ျပသည္။
ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕၏ေလ့လာခ်က္အရ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ အတြင္း ေရာဂါအမ်ဳိးအမည္အသစ္ႏွင့္တစ္ခ်ိန္ကေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့ေသာ ေရာဂါ အမ်ဳိးေပါင္း ၃၀ ခန္႔ ကမၻာတြင္ ေပၚေပါက္လာသည္ဟု သိရသည္။
ပူေႏြးလာေနေသာ ရာသီဥတုေၾကာင့္ ေပၚေပါက္လာေသာ ေရာဂါမ်ား၊ ပိုမို ဆိုးရြားလာေသာ ႐ွိရင္း ေရာဂါမ်ားသည္ အထူးသျဖင့္ အပူပိုင္းေဒသ၊ သမပိုင္းႏွင့္ အပူပိုင္းေဒသၾကား႐ွိ ၀င္ေငြနည္း လူတန္းစားမ်ားကို ထိခိုက္လ်က္႐ွိသည္ဟု ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈဆိုင္ရာ အစိုးရမ်ားၾကား ဆက္သြယ္ညွိႏိႈင္းေရးအဖြဲ႕(အိုင္ပီစီစီ)က ယင္း၏တတိယအကဲျဖတ္ အစီရင္ခံစာတြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။
|
|
|
|